Vay nợ: Góc nhìn của nhiếp ảnh gia về ánh sáng, bố cục và cảm xúc

Có một điều mà tôi nhận ra, không chỉ trong cuộc sống mà còn ngay trong những bức ảnh mình chụp, đó là cách mà áp lực tài chính, hay nói thẳng ra là vay nợ, nó len lỏi vào từng chi tiết nhỏ nhặt. Ban đầu, tôi cứ nghĩ nó chỉ là vấn đề của con số, của những tờ giấy báo. Nhưng rồi, khi cầm máy ảnh lên, tôi thấy nó rõ mồn một, hiển hiện trong cả ánh sáng, trong cách mọi thứ được sắp đặt và cả cái "hồn" của bức ảnh.

Ánh sáng thay đổi, tâm trạng cũng vậy

Nói về ánh sáng, đây là thứ mà nhiếp ảnh gia nào cũng phải để tâm. Khi mọi thứ đang êm xuôi, tài chính rủng rỉnh, tôi hay có xu hướng tìm những nguồn sáng tự nhiên, mềm mại, có chút gì đó mơ màng, lãng mạn. Ánh sáng buổi sớm mai, hay cái nắng vàng dịu cuối ngày, nó cho ra những bức ảnh ấm áp, tràn đầy hy vọng. Nó như một lời khẳng định: cuộc sống này tươi đẹp, mọi thứ đều có thể. Nhưng rồi, khi những khoản nợ bắt đầu hiện hữu, cái cách tôi nhìn nhận ánh sáng nó cũng thay đổi hẳn. Đôi khi, tôi lại thích những gam màu tương phản mạnh, ánh sáng gắt, đổ bóng sâu. Nó phản ánh đúng cái sự căng thẳng, cái "được ăn cả ngã về không" trong tâm trạng. Những bức ảnh chụp trong giai đoạn này, dù có kỹ thuật thế nào đi nữa, nó vẫn phảng phất một nỗi lo, một cái gì đó hơi "tối" mà không phải ai cũng nhận ra, nhưng người trong cuộc thì hiểu.

Bố cục: Sự chắc chắn hay chênh vênh?

Còn bố cục thì sao? Tôi tin rằng, cách chúng ta sắp đặt mọi thứ trong một khung hình, nó cũng phản ánh phần nào sự ổn định trong tâm lý. Khi mọi thứ "ngon lành", tôi có xu hướng chọn những bố cục cân đối, vững chãi, những đường thẳng song song, những hình khối hài hòa. Nó tạo cảm giác an toàn, tin cậy. Ngược lại, khi đang "xoay sở" với những gánh nặng tài chính, tôi thấy mình có xu hướng phá vỡ cái sự cân đối ấy. Có thể là những đường chéo đầy kịch tính, những khoảng trống bất ngờ, hoặc thậm chí là những góc máy hơi "lệch". Nó không hẳn là cố ý, nhưng nó là cách mà cái áp lực vô hình nó tìm đường thể hiện. Đôi khi, nhìn lại những bức ảnh cũ, tôi còn giật mình nhận ra, "à, lúc này mình đang có vấn đề đây mà không hề hay biết". Cái sự chênh vênh trong bố cục, nó chính là cái chênh vênh trong cuộc sống.

Cảm xúc: Phơi bày hay che giấu?

Nói đến cảm xúc thì chắc là ai cũng hiểu. Trước đây, tôi luôn cố gắng để mỗi bức ảnh là một câu chuyện tích cực, một khoảnh khắc đẹp đẽ để mọi người chiêm ngưỡng. Nhưng khi cuộc sống có những biến động, nhất là liên quan đến chuyện tiền nong, cái việc giữ cho mọi thứ "tươi cười" nó trở nên khó khăn hơn. Tôi không còn đặt nặng việc phải làm cho người xem vui vẻ nữa. Thay vào đó, tôi muốn họ cảm nhận được cái gì đó chân thật hơn. Có thể là sự mạnh mẽ vượt qua khó khăn, có thể là cả những khoảnh khắc yếu lòng. Cái "vay nợ" nó dạy tôi cách nhìn sâu hơn vào bản chất sự việc, không còn chỉ là những gì hào nhoáng bên ngoài. Nó khiến tôi trân trọng hơn những khoảnh khắc bình yên, và cũng biết cách tìm thấy cái đẹp ngay cả trong những hoàn cảnh không mấy dễ chịu.

Từ lý thuyết đến thực tế trong từng pixel

Nói một cách "lý thuyết" hơn một chút, cái hiện tượng này nó giống như cách mà tâm lý học Gestalt nói về sự nhận thức của con người. Chúng ta có xu hướng nhìn nhận tổng thể, và các yếu tố nhỏ lẻ sẽ góp phần tạo nên cái nhìn đó. Ánh sáng, màu sắc, bố cục, tất cả chúng là những "pixel" tạo nên bức tranh cảm xúc của bức ảnh. Khi tâm trạng bị ảnh hưởng bởi một yếu tố lớn như tài chính, nó sẽ tự động điều chỉnh cách chúng ta nhìn nhận và sắp đặt các "pixel" đó. Điều này giống như việc bạn đang cố gắng vẽ một bức tranh phong cảnh mùa hè rực rỡ, nhưng trong tâm trí lại vương vấn nỗi buồn mùa đông. Màu sắc bạn chọn, nét cọ bạn vẽ, nó khó lòng mà hoàn toàn thoát ly khỏi cái cảm giác mùa đông ấy được.

Tôi nhớ có lần chụp một bộ ảnh cho một cặp vợ chồng trẻ mới mở cửa hàng. Họ tràn đầy năng lượng, ánh mắt lấp lánh. Nhưng khi trò chuyện, tôi biết họ đã phải vay mượn khá nhiều để có được ngày hôm nay. Trong những bức ảnh, tôi cố gắng bắt lấy cái "lửa" đó, nhưng đôi khi, một cái liếc mắt, một cái nắm tay hơi chặt, hay ánh sáng trên khuôn mặt họ, nó lại phản chiếu một chút gì đó của sự trăn trở, của gánh nặng mà họ đang mang. Nó không làm bức ảnh xấu đi, ngược lại, nó làm cho câu chuyện trở nên sâu sắc và chân thực hơn. Nó là cái "chất" mà không phải ai cũng làm được.

Thật ra, việc nhìn nhận "vay nợ" qua lăng kính nhiếp ảnh nó không phải là để lên án hay đổ lỗi. Nó chỉ đơn giản là một cách để tôi hiểu rõ hơn về bản thân mình, về cách mà những yếu tố bên ngoài tác động đến suy nghĩ và hành động của mình. Và rồi, từ đó, tìm cách làm cho những bức ảnh của mình, hay cuộc sống của mình, trở nên có ý nghĩa hơn, dù trong hoàn cảnh nào đi nữa. Đôi khi, cái áp lực đó lại là động lực để ta sáng tạo, để ta tìm kiếm những góc nhìn mới, những giải pháp độc đáo mà bình thường ta không nghĩ tới.

Cuối cùng, tôi nhận ra rằng, dù là ánh sáng có gay gắt hay dịu dàng, bố cục có vững chãi hay chông chênh, thì cái quan trọng nhất vẫn là câu chuyện đằng sau mỗi bức ảnh. Và "vay nợ", dù là một phần của câu chuyện, nó không định nghĩa toàn bộ bức tranh. Nó chỉ là một mảng màu, một nét vẽ, góp phần tạo nên sự đa chiều, sự phong phú cho cuộc sống và cho cả nghệ thuật.